Het gevaar van te veel vitamine A bij zwangere vrouwen
Zwanger zijn voelt als een magische tijd, maar soms is het ook een jungle van adviezen. Vooral rondom vitamines gaat er van alles mis.
Je wilt het beste voor je kindje, dus je slikt braaf je supplementen. Maar nu hoor je opeens dat je op moet passen met vitamine A. Te veel? Hoeveel is te veel?
En waarom is dat eigenlijk zo gevaarlijk? Dit is niet zomaar een waarschuwing uit een ouderwets boek; het is een heel reëel risico.
We gaan het er rustig over hebben, zonder ingewikkelde termen. Want je wilt gewoon weten wat je wel en niet kunt doen. Zodat je met een gerust hart kunt genieten van je zwangerschap.
Wat is vitamine A en waarom is het een dubbeltje op zijn kant?
Vitamine A klinkt als iets goeds. En dat is het voor de meeste mensen ook. Het is belangrijk voor je weerstand, je huid en vooral voor je gezichtsvermogen.
Je hebt het nodig, zeker als je zwanger bent. Maar net als met veel dingen in het leven: de dosis maakt het gif.
Bij vitamine A is die grens extreem dun. Het is een vetoplosbare vitamine.
Dat betekent dat je lichaam het niet zomaar via de urine uitplast als je te veel neemt. Het blijft opgeslagen in je lever en vetweefsel. Daar kan het zich ophopen tot giftige niveaus.
Vooral voor een piepklein embryo dat zich aan het ontwikkelen is, is die opstapeling levensgevaarlijk.
Het gaat hier om de vorm retinol. Dat is de actieve vorm die je vooral in dierlijke producten en in sommige supplementen vindt.
Het groeiende embryo: waarom hun leversysteem het begeeft
Een embryo in de baarmoeder is een wonder van precisie. Elke cel moet precies op het juiste moment op de juiste plek komen.
Vitamine A stuurt aan: het helpt bij de vorming van organen, de ogen en het zenuwstelsel. Normaal gesproken regelt het lichaam dit prima. Maar als er opeens een gigantische hoeveelheid retinol binnenkomt via een supplement, raakt het systeem ontregeld.
De foetus kan deze giftige stof niet goed afbreken. Het bouwt op.
Dit leidt tot misvormingen. Denk aan problemen met de schedel, het hart en de hersenen. Dit heet het teratogene effect. Een moeilijk woord, maar het betekent simpelweg dat het de ontwikkeling verstoort.
De 10.000 IE-grens: een veiligheidsmarge die je serieus moet nemen
De eerste weken zijn hierbij het gevaarlijkst. Vaak weet je dan nog niet eens dat je zwanger bent.
Veel supplementen in de schappen bevatten gigantische doses. Denk aan huidsupplementen met 25.000 IE of zelfs 50.000 IE per capsule. Die zijn voor zwangere vrouwen absolute no-go's.
De Gezondheidsraad adviseert zwangere vrouwen om niet meer in te nemen dan 10.000 IE (internationale eenheden) per dag uit supplementen.
Dit is een veiligheidsmarge. Je dagelijkse voeding levert vaak al een stuk of 3.000 tot 5.000 IE op via bijvoorbeeld eieren, kaas en vlees. Tel daar een multivitamine voor zwangeren bij op (die vaak al rond de 4.000 IE zit) en je zit al snel aan de limiet, net zoals bij de optimale spreiding van supplementen.
Gooi er nog een losse vitamine A-pil bij en je schiet er makkelijk overheen. Het is dus een kwestie van goed rekenen en letten op de juiste balans tussen vitamines.
De valkuilen: waarom het soms misgaat
Het gebeurt vaak onbedoeld. Veel vrouwen denken dat "natuurlijk" altijd veilig is.
Levertraan is bijvoorbeeld een traditioneel supplement. Lekker voor de hersenen van je kindje, denk je dan. Maar een theelepel levertraan kan al 15.000 tot 20.000 IE bevatten.
Dat is dus direct over de schreef. Een andere valkuil is het 'skin-supplement' voor een stralende huid.
Tijdens de zwangerschap kan je huid wat minder zijn, dus je grijpt er snel naar.
Maar die huidpillen zitten vaak bomvol retinol. Ze staan niet altijd duidelijk als 'vitamine A' op het etiket, maar zoeken naar 'retinyl palmitate' of 'retinol' is cruciaal. Zelfs het eten van grote hoeveelheden lever (zoals leverworst of paté) kan in sommige weken te veel zijn. Het gaat hier echt om de cumulatieve opbouw.
Als je twijfelt over een supplement, stop er dan gewoon mee en bel je verloskundige. Liever een onzeker momentje dan een spijt voor altijd.
Hoe check je de dosering in jouw supplementen?
De meeste prenatale multivitaminen die speciaal voor zwangeren zijn gemaakt, zitten veilig in elkaar. Merken zoals Vitakruid Zwanger Vitamine of Orthica Multi Prenatal zijn hierop afgestemd.
Ze zitten meestal rond de 400-800 mcg RAE (omgerekend naar ongeveer 1.300-2.600 IE). Dat is prima. De gevaren zitten in de 'losse' vitamine A pillen of combinaties die je voor andere doeleinden slikt. Kijk op het etiket.
Staat er 'Retinol' en een getal dat hoger is dan 3000 mcg (oftewel 10.000 IE)?
Of vind je het lastig om het om te rekenen? Dan is het slim om even langs de drogist of de orthomoleculaire therapeut te gaan. Zij kunnen een veilig merk aanraden.
Soms zit er trouwens ook vitamine A in visoliën. Let daar extra op.
Een visolie die goed is voor de hersenen van de baby, is vaak een DHA-supplement. Dat is iets anders dan vitamine A.
Praktische tips: zo blijf je veilig op pad
Je hoeft je geen zorgen te maken als je je aan de richtlijnen houdt.
- Check je multivitamine op 'Zwanger' of 'Prenatal'.
- Stop met losse vitamine A-pillen.
- Let op met lever.
- Gebruik een app of vraag advies.
Het draait allemaal om bewustzijn. Hieronder vind je een simpele checklist voor de komende maanden. Print hem eventueel uit en leg hem bij je vitamines.
Gebruik NOOIT een 'gewone' multivitamine of een sport/afslank supplement. Die zitten vaak vol met te hoge doses, wat ook een risico vormt als je een vitamine-infuus naast je dagelijkse multi overweegt.
Zoek specifiek naar de vermelding 'Voor zwangere vrouwen'. Deze zijn veilig samengesteld, vaak door merken zoals Gewoon Vitamine of AOV.
Heb je nog pillen liggen van voor je zwangerschap? Stop ermee. Zelfs als het 'maar' 5.000 IE is. Tel het bij je voeding op en je zit al snel te hoog. Gooi ze weg of bewaar ze voor na de borstvoeding.
Een broodje leverworst is af en toe best, maar eet het niet elke dag. Lever bevat extreem veel vitamine A.
Ook levertraan en orgaanvlees zoals nier tellen flink mee. Variatie in je eten is de sleutel. Er zijn apps die je inname bijhouden. Handig!
Weet je het echt niet zeker? Bel de apotheek. Ze mogen je helaas geen persoonlijk advies geven zonder doktersrecept, maar ze kunnen wel checken of de dosis in jouw flesje veilig is volgens de fabrikant.
Onthoud: Je doet het al fantastisch. Je bent je bewust van wat je in je lichaam stopt. Dat is het halve werk.
Geniet van deze tijd, eet gevarieerd, en kies voor supplementen die specifiek voor jouw situatie zijn gemaakt.
Dan ben je de vitamine A-valkuil ruim voorbij.